سخنرانی دکتر دینانی در روز بزرگداشت حکیم خواجه نصیر الدین طوسی

خواجه نصیر تجسم عقلانیت است/ شهود اندیشه نزد خواجه نصیر

نوشته شده در تاریخ ۱۲:۲۷:۰۰ ۱۳۹۴/۱۲/۰۸ و در حوزه های اخبار و رویدادها - ۰ نظر
خواجه  نصیر تجسم عقلانیت است/ شهود اندیشه نزد خواجه نصیر
این نشست چهارشنبه ۵ اسفند در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد

دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی که از سخنرانان بزرگداشت روز حکیم خواجه نصیرالدین طوسی در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه بود سخنرانی خود را با عنوان« شهود اندیشه نزد خواجه نصیر» ارائه کردند. در ابتدا ایشان سخن خود را با یک بیت شعر آغاز نمودند و گفتند:
«گفتم سخنی بگویم از واو وجود        جودش گفتا سخن نگو، نگنجد اینجا»


دکتر دینانی استاد فلسفه مؤسسه پژوهشی حکمت و فسفه: خواجه نصیرالدین طوسی در ریاضیات و هیأت و همه علوم زمان خود سرآمد بود و این را در کتاب‌ها و گفتگوها و نامه‌های خود نشان داده، ولی امروز چنین نیست که یک نفر بتواند در همه علوم سرآمد باشد البته این درست است  زیرا که علوم به  ضرورت تخصصی شده است.


غلامحسین دینانی چهره ماندگار فلسفه ضمن اشاره به شیعه بودن خواجه نصیر الدین طوسی گفت تا قبل از او علمای بزرگ اکثراً سنی بوده و یا حداقل به درستی مشخص نبوده که شیعه هستند یا سنی ولی خواجه یقناً شیعه بود.  از دیگر مزایای وی نوشتن کتب بسیاری به زبان فارسی است و بیشتر کتابهای او به زبان فارسی نگاشته شده در حالی‌که ابن سینا و دیگر علما قبل از او چنین نیستند. تا جایی که اگر ابن سینا چند کتاب فارسی نداشت ممکن بود نتوانیم ایرانی بودن وی را به راحتی اثبات کنیم. خواجه علاوه بر علم در سیاست هم باتدبیر بود و از دیگر کمک‌های وی به شیعه این بود که باعث براندازی حکومت عباسیان شد و با ترغیب هلاکوخان سبب لشکر کشی به بغداد را فراهم آورد.


این استاد فلسفه با طرح این سوال که عقل چیست؟ گفت: عقل لمس نمی‌شود ولی همه جا هست و هچ جا هم نیست. جایی بی عقل نیست. در این عالم همه جا عقل حضور دارد البته کم و زیاد دارد ولی وجود دارد. عقل دارای سه تجلی دین، هنر و فلسفه است. در فضاهای دین میدان عقلانیت واضح است و همه جای دین عقلانیت است.  در هنر هم به نظر بنده شعر و کلام مظهر عقل است از همین روست که معجزه حضرت ختمی مرتبت قرآن است، کلام مانند معجزات پیامبران قبلی نقل نیست که بتواند انکار شود یا مشمول گذشت زمان شود. قرآن خودش یک نوع هنر است و البته هنر بسیار بزرگی است. دین درهایی را باز کرده که تمام عقلانیت را می توان در آن پیدا کرد و هر کسی آن را نیافت خود مقصر است. فلسفه هم از مظاهر تجلی عقل است. البته ملاک فیلسوف و زندگی فیلسوف نیست، بلکه فلسفه مهم است. نباید گفت فلان فیلسوف اینطور زندگی کرد و چنان کرد باید دید فیلسوف چه گفته و فلسفه چه می‌گوید.

دینانی با اشاره به سخنان استاد نائیجی سخنران قبلی این نشست اشاره کرد و گفت عالم به زبان ریاضیات نوشته شده: امروز دنیا، دنیای فیثاغورث است و اگر ریاضیات را از دنیا بگیریم هیچ چیز حتی جامعه شناسی و روانشناسی نیز باقی نمی‌ماند. در واقع وقتی فیثاغورث گفت: اصل عالم ریاضیات است درست بیان کرده بود، ولی چیزهایی هست که در ریاضیات نمی‌آید، مثلاً خدا در ریاضیات نمی‌آید، شهود هم در ریاضیات نمی‌آید.


نکته دیگری که دینانی اشاره کرد این بود که شهود و کشفیات در سخن هم نمی‌آید و برای شهود میزانی وجودندارد ولی برای سخن میزان وجود دارد در نتیجه اگر شهود با سخن بیان شود برای آن میزان آورده‌ایم و این غلط است. بیتی هم که ابتدای سخن خواندم مؤید همین نکته بود که حتی از واو وجود هم نمی‌شود سخن گفت چه رسد به کل وجود. ایشان  اشاره کرد وحی بالاترین شهود است. البته وقتی وحی بیان شد در میزان عقل سنجیده می‌شود و می‌توان آن‌را در معیار عقل سنجید ولی وحی همیشه منطبق بر عقل است.


نویسنده کتاب «خواجه نصیرالدین طوسی؛ فیلسوف گفتگو» با بیان اینکه خواجه نصیرالدین طوسی به راستی عقل حادی عشر بوده، اذعان کرد: او تجسم عقلانیت بوده . وی در علوم زمان خود چنان تبحری داشته که یا کتاب در زمینه آنها تدوین کرده یا با علمای زمان خود صحبت و گفت و گو کرده است بر همین اساس او را فیلسوف گفت و گو می‌نامند.

دینانی سپس با اشاره به مثنوی مولانا که سخن خود را با امر به شنیدن شروع می‌کند گوش کردن را بسیار مهم خواندند و گفتند قرآن هم در بسیاری آیات انسان را به تعقل و گوش دادن امر می‌کند. برای خوب گوش دادن باید از خود فاصله گرفت به این صورت که ذهنیات را به صورت تعلیق دربیاوریم و بعد تعقل کنیم، خواجه هم خوب گوش می‌کرد و سپس گفتگو می‌کرد و به همین دلیل است که در کارش موفق بود.


در پایان دینانی خواجه نصیر الدین طوسی را یک شیعه تمام عیار خواندند و بیان کردند اگر او نبود معلوم نبود تاریخ شیعه چگونه رقم می‌خورد.