خسروپناه تبیین می‌کند

«روش شناسی حکمت اشراق»

نوشته شده در تاریخ ۱۴:۴۹:۰۰ ۱۳۹۵/۰۵/۰۶ و در حوزه های اخبار و رویدادها - ۰ نظر
«روش شناسی حکمت اشراق»
بازنگری کامل سهروردی از منابع حکمت و استفاده از منابع گذشتگان و ذکر نام دانشمندان مختلف، با وجود سن کم او نشان از تتبع و شناخت خوب او از شخصیت‌های بزرگ است

عصر روز سه شنبه پانزدهم مرداد 1395 روز برزگداشت شیخ اشراق در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و با حضور جمع کثیری از علاقه‌مندان به حکمت اشراق برگزار شد.
در ابتدای جلسه دبیر همایش خانم دکتر اعوانی ضمن خیر مقدم به استادان و دانش پژوهان و دوستداران حکمت  و فلسفه به خصوص حکمت اشراق اشاره کردند که در سال‌های گذشته این همایش در زادگاه این حکیم بزرگ، در سهرورد زنجان برگزار می‌شد.و لی به دلایلی  این جلسه در این محل برگزار شده که البته به خوبی مورد استقبال قرار گرفته است.

در این همایش دکتر خسروپناه با موضوع «روش شناسی حکمت اشراق» سخنرانی خود را ارائه کردند.

دکتر خسروپناه سخن خود را با تعریف روش شناسی آغاز کرد و گفت:  هر عالم و حکیمی وقتی ادعایی مطرح می‌کند، دیدگاه او مبتنی بر روش و متدولوژی استوار است. هیچ‌کدام از دانشمندان و حکیمان بیهوده سخن نمی‌گویند و قطعاً دانش و حکمت آنها مبتنی بر استدلال است. این استدلال هم مبتنی بر روش خاص است و شناخت این روش را که عبارت از قواعد و ضوابط و فرایند استدلال است، روش شناسی می‌گویند. سؤال این است که شیخ اشراق از چه روشی استفاده کرده، با علم به اینکه حکمت ایشان، هم تکمیل حکمت مشاء است و هم نقد آن. ایشان با تصوف و حتی متکلمان هم اختلاف نظر دارد و در نتیجه حکمتی به نام حکمت اشراق تأسیس کرده است.

روش شیخ اشراق در تأسیس حکمت اشراق
با توجه به نقدها و ضربه‌های اساسی که ابوحامد غزالی و شهاب الدین عمر سهروردی(فردی به غیر از شهاب الدین سهروردی) و نهایتاً فخر رازی بر پیکره فلسفه وارد کردند و آسیب‌هایی برآن برشمردند، شیخ اشراق اظهار کرد هم می‌توان عقل و شهود را با هم جمع کرد و هم فلسفه و تصوف را و در واقع این دو را ترکیب نمود.حضرت آیت الله جوادی آملی در مورد شیخ اشراق  می‌فرمایند: «شیخ اشراق نابغه نادره‌ای بود که حکمت بحثی و ذوقی را با هم آمیخت و از پیشگامان بین برهان و عرفان است». اما جمع بین برهان و عرفان، جمع فلسفه و تصوف، استدلال و شهود، علم حضوری و حصولی با چه متدولوژی انجام شده، در حالی که غزالی اعتقاد داشت این دو باهم جمع نمی‌شوند! غزالی 20 اشکال به فلسفه مطرح می‌کند که سه تای آن‌ها به تکفیر می‌انجامد و 17 تای دیگر به بدعت. فخر رازی هم از اولین کسانی است که بنای تصوف را نهاد و  تصوف را افضل علوم و مهم‌ترین دانش می داند. حال چگونه است که شهاب الدین سهروردی این علوم را با یکدیگر ترکیب کرده است؟
رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران در ادامه گفت: شیخ اشراق در ابتدا تعریف فلسفه را بیان می‌کند. در واقع بعد از تعریف عام فلسفه حکما را به پنج دسته تقسیم می‌کند 1- حکیمی که فقط در تهذیب نفس و کشف شهود قوی است و تنها از طریق تهذیب نفس، سلوک و چله نشینی می خواهد به شهود برسد. 2- حکیمی که تنها در استدلال تقول دارد و فاقد تهذیب است. 3- حکیمی که در هر دو شاخه استدلال و تهذیب قوی و توانمند است.-4 حکیمی که در استدلال قوی ولی در تهذیب ضعیف است و5- حکیمی است که در تهذیب قوی و در استدلال ضعیف است .
شیخ اشراق فقط دسته سوم را حکیم مطلوب می‌داند. یعنی کسی که هم در استدلال و هم  در تهذیب توانا باشد. اما سوال این است که چگونه اینها با هم جمع می‌شود در حالی که غزالی و فخر رازی جمع این دو را محال می‌دانستند.


منابع معرفتی در جهان

خسروپناه ادامه داد: طبق روش سهروردی برای رسیدن به این اتحاد ابتدا باید منابع معرفتی موجود در جهان را جمع آوری نمود. و از نظر شیخ اشراق این منابع معرفتی پنج قسمت هستند. 1- فلسفه ایران باستان 2- فلسفه یونان باستان 3- فسلفه مشاء و سینوی 4- عرفان و تصوف 5- کتاب آسمانی اسلام و سنت انبیاء و اولیاء الهی. سهروردی معتقد است زمانی شهود و اندیشه باهم جمع می‌شود که از این پنج مجموعه استفاده شود. وی معقتقد است فلاسفه و حکمای این گروه و عرفای تصوف افراد بزرگی بوده‌اند و باید از دستاوردهای ایشان استفاده نمود و رویکرد اشراقی و شهود رمزی آنها را دریافت کرد.

این استاد حوزه و دانشگاهضمن اشاره به این نکته که ، بازنگری کامل سهروردی از منابع حکمت و استفاده از منابع گذشتگان و ذکر نام دانشمندان مختلف،  با وجود سن کم او نشان از تتبع و شناخت خوب او از شخصیت‌های بزرگ است افزود:شیخ اشراق علاوه بر اینکه روش استفاده همزمان از عقل و شهود  را بیان کرده خودش نیز از آن استفاده کرده مثلاً  نشان داده است که چطور می‌توان از قرآن حکمت استخراج کرد. سهروردی آیات مربوط به موضوع  نور را کاملاً تفسیر کرده و با جزئیات به آن پرداخته است.همچنین سهروردی تمام رویکردهای این چند دسته منبع معرفتی را شناخته و مطالعه کرده است. از نظر او این رویکردها عبارت‌اند از:

1- رویکرد شهودی
2- رویکرد رمزی
3- رویکرد نقلی
4-  رویکرد عقلی
دکتر خسرو پناه روش انجام یک روش را مهترین نکته آن دانستند و گفتند:نکته مهم این است که هر متد یک آغاز و انجامی دارد و اگر این آغاز و انجام را نداشته باشیم، نمی‌توانیم به این روش شناسی دست پیدا کنیم و نمی توانیم به روش آن عالم دست پیدا کنیم. خسروپناه در واقع این آغاز و انجام کار را نکته اصلی روش شناسی شیخ اشراق دانستند و گفتنداز نظر سهروردی اولین مرحله و گام نفی شکاکیت است . باید برای شروع واقعیت ها را قبول داشت و استدلال و تقل را پذیرفت.  گام دوم سلوک عرفانی تا رسیدن به شهود است. خود ایشان هم سلوک کرده، چله نشسته، و طی طریق کرده است. در این سلوک عرفانی باید فلسفه آموخت و نسبت به کسب معرفت و نور الهی عشق ورزید. در گام سوم هم باید به مدت چهل روز ریاضت کشید. بعد از این مراحل است که  خداوند به انسان شهود درست می‌دهد. بعد از این مرحله است که باید با کمک بدیهیات روش عقلی و نقلی و با کمک ابزار حس و عقل این مدارک شهودی را با عقل مدلل کرد تا دیگران از این معارف بهره ببرند.