سخنرانی دکتر سید محمود یوسف ثانی در همایش ابن سینا در متن آثارش تحت عنوان (نگاهی به تصحیح تازه "المباحثات" از استاد بیدار فر)

نوشته شده در تاریخ ۱۰:۴۰:۰۰ ۱۳۹۶/۰۶/۱۳ و در حوزه های تک صفحه ای - ۰ نظر
سخنرانی دکتر سید محمود یوسف ثانی در همایش ابن سینا در متن آثارش تحت عنوان  (نگاهی به تصحیح تازه "المباحثات" از استاد بیدار فر)
حکمت و فلسفه: سخنرانی دکتر سید محمود یوسف ثانی در همایش ابن سینا در متن آثارش تحت عنوان (نگاهی به تصحیح تازه "المباحثات" از استاد بیدار فر)

آقای دکتر یوسف ثانی به مناسبت رونمایی از ویرایش جدید کتاب "المباحثات " ابن سینا به  سعی و کوشش آقای بیدارفر ،‌ مطالبی را درباره خود کتاب المباحثات،‌ برخی از ویژگیهای تصحیح  این کتاب و ارائه راهکارها و پیشنهاداتی جهت کامل تر شدن این کتاب در ویرایش های بعدی ارائه کردند.

ایشان در بخش اول سخنان خود ابتدا نکات موسّعی در باب روش و  ویژگی هایی تعلیمی و تدریسی ابن سینا و وجه امتیازات این کتاب بیان داشتند. وی گفت: کتاب المباحاث در بین آثار ابن سینا دارای ویژگی های منحصربفردی است که این کتاب را از دیگر آثار او و حتی دیگر آثار فیلسوفان اسلامی متمایز می گرداند . در واقع، این کتاب کتابی نیست که به رسم مألوف با مقدمه ای آغاز و با موخره ای به پایان برسد؛‌ این کتاب حاصل مجادلات، ‌مباحثات،‌ گفت و گوها،‌ محاورات و مراسلات و مکاتبات ابن سینا با شاگردان ‌و مخالفانش است. به نظر ایشان می توان با استفاده از این کتاب شیوه ها و روشها و حتی ویژگی های رفتاری ابن سینا در تعلیم و تدریس وی را استخراج کرد و سپس ایشان برخی از این ویژگی ها را براساس متن کتاب المباحاث برشمردند.
اول اینکه باید بدانیم ابن سینا به تعاون و همکاری علمی در نهج و شیوه تفکری و تعلّمی معتقد است. تعابیری همچون لیجتهد جماعتنا فی ان یتعاون علی درک الحق تاکید ابن سینا بر تعاون در کار علمی و تحقیقی را می رساند و یا تعابیری همچون فیجب النتظاهر علی من غلب علی درک الحق که در اینجا  نتظاهر به معنای پشت به پشت هم دادن تاکیدی است بر همکاری و تعاون در کار پژوهش و کار گروهی.  وی  گفت کتابی با   ویژگیهای المباحثات که جنبه دیالوگی و تعاملی و گفت و گویی دارد با این طول و تفصیل و با این خصوصیات را از دیگر فیلسوفان سراغ ندارد.  این کتاب در اواخر عمر شیخ نوشته شده است  یعنی در حدود 15 تا 20 سال اخر عمر شریف ایشان که تفکر ایشان دارای قوام و نسج و انسجام و قطعیت  بوده و باصطلاح رای آخر ایشان درباره مسائل فلسفی ابرام یافته بوده است.
مورد دیگر به نظر ایشان نظر ابن سینا درباره عدم دخالت دادن احساسات و عواطف در روش علمی است؛ اینکه فیلسوف بگوید هذا شریف یا هذا خسیس ‌مربوط به ساحتی غیر از ساحت کار علمی است.  وی درباره روش علمی ابن سینا  گفت در نظر او  باید صورت مسائل را بر اهل فن و متعاطیان آن علم عرضه کرد و تا در مورد یک مساله علمی به داوری پرداخته شود و از رهگذر این عرضه علمی نقاط خلل و فرج و ضعف و سستی آراء برملا  و عیان گردد. البته باید در بیان اشکالات از حدود علمی خارج نشد. مطلب دیگر  تناسب اقامه دلیل  و مدعاست. در بیان ادعای یک مطلب دلیل باید با مدعا تناسب داشته باشد و اعم و اخص از آن، ‌خارج از آن و به بحثی غیر از آن مربوط نباشد. مهم و اهم تشخیص داده شود و جای اهم و مهم با هم خلط نگردد و هریک را در جای خودش بشناسیم و راه حلهای قطعی از راه حلهای ظنی و تخمینی متمایز گردد.
وی در بیان تواضع علمی  ابن سینا عبارتی را قرائت نمود که نشان دهنده سعه صدر و تواضع علمی در طریق تفکر اوست. به عبارتی،‌ برخی تعابیری را از او بیان می کردند که ابن سینا در جواب می گوید شاید این را من نگفته باشم و اگر گفته باشم از من عجیب است چنین سخنی گفته باشم یا باید دلیل این سخن خود را درک کنم، یا فان السکوت بالناصی احسن یعنی نسیان کار اگر سکوت کند بهتراست و النطق بالذکر؛‌ یعنی، کسی که دارای یاد و خاطره است باید سخن بگوید و وی می گوید شاید بهتر است اگر سهوا خطایی در بیان وی  رخ داده است در این مورد قدری بیشتر تامل و تفکر کند.
وی سپس در بخش بعدی سخنانش به بررسی تصحیح آقای بیدارفر از کتاب المباحاث پرداخت. ضمن ارج نهادن به سعی و کوشش بلیغ ایشان بیان داشتند که ایشان از 13 نسخه برای تصحیح کتاب بهره برده‌اند و ایشان نسخه ها را به چهار دسته تقسیم کرده‌اند . ویرایش اول کتاب حدود 20 سال پیش انجام شده است که در زمان خودش نیز اتفاقی نادر و پیشامدی منحصربفرد در تصحیح نسخ و آثار کتب ابن سینا به شمار می‌رفته است. ویرایش جدید کتاب ویرایش دوم کتاب است به نحوی که محققی بنام دیوید ریزمن  چهار سال بعد از چاپ  کتاب المباحاث به تصحیح آقای بیدارفر کتابی را ناظر  به تصحیح جناب آقای بیدار فر  نوشته است با عنوان:

The Making of the Avicennan Tradition : The Transmission, Contents, and Structure of Ibn Sīnā's al-M ubāḥaṭāt (The Discussions) 

وی گفت هنوز هم در زمانه ما المباحاث اتفاقی ویژه و نادر است. وی از برخی از مشابهت‌ها و ممیزات این ویرایش های مختلف از کتاب المباحثات  نام برد. وی گفت اضافات و ویژگی های بسیاری خوبی به کتاب افزوده شده است که برخی با ویرایش قبلی مشترک و برخی مختص به ویرایش جدید است. ایشان مطالب را تفکیک و شماره گذاری کرده‌اند و اختلاف نسخ کاملا آشکار و مشخص است و علاوه بر این در طبع جدید تعلیقات ارزشمندی به کتاب افزوده شده که این اضافات و توضیحات به زبان فارسی است. وی گفت:  با اینکه آقای بیدارفر معمولا مقدمه های خود را به زبان عربی می نویسند ولی به سفارش موسسه مقدمه ویرایش قبلی را که به زبان عربی بود را با بسط  و تفصیل مطول‌تری به زبان فارسی نوشته اند و مقدمه انگلیسی نیز به طبع جدید افزوده شده است.  وی ادامه داد اینها برخی از ویژگیها و امتیازاتی بود که برای این کتاب ها برشمرده شد البته حتما ویژگی بهتری نیز وجود دارد.
سپس ایشان برخی نکاتی را از نظر خودشان و همچنین کتاب ویزمن جهت بهتر شدن این کتاب انشالله در آینده اگر فرصت و مجالی پیش آید توصیه فرمودند.  اول اینکه از این کتاب 26 نسخه وجود دارد که استاد بیدار فر از حدود نیمی از آن بهره گرفته‌اند و اینکه شاید استفاده از برخی نسخه های اقدم بتواند برخی از مسائل و مشکلات کوچک  برجای مانده از این کتاب را بکاهد. هرچند تهیه همه نسخه های یک کتاب شاید در توان هیچ کسی نباشد ولی  بهتر است  لااقل برخی از نسخه های قدیمی تر که حدود 100 بعد از وفات ابن سینا نوشته شده است در اختیار ایشان قرار داده شود تا شاید انشالله در ویرایش بعدی این کتاب موثر افتد.  البته اینکه نسخه‌ای اقدم در این 13 نسخه در اختیار آقای بیدار فر موجود نیست شاید با تهیه یک تا دو کتاب از نسخ کهن تر در تنظیم بهتر و متفاوت تر  این کتاب برطرف شود  و با مراجعه به این نسخه های اقدم  می توان برخی مسائل و مشکلات برجای مانده در این کتاب را حل و فصل کرد و دیگر اینکه بهتر است نسخه صفحه اول و آخر یک نسخه خطی آورده شود تا خواننده به مشخصات آن نسخه پی ببرد. و در نهایت به نظر ایشان می شود برخی تقدم ها و تاخرها در تنظیم کتاب را نیز بهتر نمود.