سخنرانی دکتر محمّد جواد اسماعیلی در همایش ابن سینا در متن آثارش تحت عنوان (تصحیح "بیان الحقّ بضمان الصدق" و خوانش لوکری از "طبیعیات" الشفاء)

نوشته شده در تاریخ ۱۰:۳۶:۰۰ ۱۳۹۶/۰۶/۱۳ و در حوزه های تک صفحه ای - ۰ نظر
سخنرانی دکتر محمّد جواد اسماعیلی در همایش ابن سینا در متن آثارش تحت عنوان  (تصحیح "بیان الحقّ بضمان الصدق" و خوانش لوکری از "طبیعیات" الشفاء)
حکمت و فلسفه: سخنرانی دکتر محمّد جواد اسماعیلی در همایش ابن سینا در متن آثارش تحت عنوان (تصحیح "بیان الحقّ بضمان الصدق" و خوانش لوکری از "طبیعیات" الشفاء)

دکتر محمد جواد اسماعیلی عضو هیات علمی و پژوهشگر حوزه فلسفه اسلامی و طبیعیات در فلسفه اسلامی سخنرانی خود را با  عنوان (تصحیح "بیان الحقّ بضمان الصدق" و خوانش لوکری از "طبیعیات" الشفاء) ارائه نمودند.

وی در این سخنرانی ابتدا به بیان مختصری از زندگی، اندیشه و آثار لوکری پرداختند و در بخش دوم  سخنان خود به نکاتی در باب تصحیح بیان الحق بضمان الصدق اشاره کردند. وی گفت متنی که از لوکری تصحیح کرده ام طبیعیات اوست که قریب به 600 صفحه می باشد. در مکتب ابن سینا شاگردان بسیاری تربیت شده‌اند که یکی از آنان بهمنیار بن مرزبان بود و ابوالعباس لوکری از زمره شاگردان بهمنیار است. بهمنیار بن مرزبان در التحصیل و ابوالعباس لوکری در بیان الحقّ بضمان الصدق در زمرۀ نخستین  پیروان ابن سینا به شمار آمده‌اند که سبک ابن سینا را در نگارش‌های طبیعت‌شناسی گسترش دادند. و لوکر شهری است در افغانستان و امروزه یکی از ولایات 34 گانه این کشور به شمار می رود و در روزگار خودش از شکوه و عظمت زیادی برخوردار بوده است.
وی گفت: شناخت ما از زندگی لوکری بر پایۀ منابع کهن اندک است و در پژوهش‌های جدید نیز هر یک به برخی از منابع مربوط به زندگی لوکری اشاره شده است. قدیمی‌ترین منبع در بارۀ زندگی لوکری تتمة صوان الحکمة نوشتۀ ظهیرالدین بیهقی مشهور به ابن فُندق (درگذشتۀ 565 قمری) است.  او در این کتاب اشاره می کند لوکری فردی ادیب و فیلسوف است. لوکری هم شاعر بوده و هم ادیب یعنی هم نگارش های فلسفی دارد و هم دیوان شعر و بخشی از اشعار وی نیز برجای مانده و مانند ابن سینا اثار خود را به دو زبان عربی و فارسی نگارش کرده است و از مهم آثار لوکری همین کتاب بیان الحق بضمان الصدق است که در واقع تلخیص شفاء است. وی ادامه داد کتاب دیگری نیز از فاضل هندی موجود است که او نیز به تلخیص شفا همت گمارده ولی تفاوت لوکری با فاضل هندی در این است که فاضل هندی انگار دقیقا متن شفا را روبروی خودش نهاده و عبارتها را تلخیص کرده ولی کار لوکری فقط تلخیص شفا نبوده است بلکه آن را با دیگر آثار ابن سینا سنجیده و اگر عبارات مناسبتری را می دیده از آنها استفاده می کرده است و همچنین او از کتاب التحصیل بهمنیار نیز در نوشتن کتاب خود بهره برده است.
یکی از ویژگی‌های شخصیّت لوکری ”انتشار حکمت در خراسان“  بوده است. او در روزگاری می زیسته که معاصران بسیار برجسته‌ای مانند ابوحامد غزالی،‌ رکن الدین بن ملاحمی خوارزمی و ابوالبرکات بغدادی در آن روزگار می‌زیسته اند که خودشان هریک به عنوان نمایندگان قوی مکتب اشعری و معتزلی و اندیشه یهودی به شمار می رفته‌اند و آثاری مکتوب در مخالفت با ابن سینا به رشته تحریر در آورده ‌ند. او در این روزگار با تربیت شاگردان متبحر و چیره دست به انتشار حکمت در خراسان بزرگ همت گمارد.
وی در بخش دوم سخنان خود به نکاتی در باب تصحیح کتاب بیان الحق بضمان الصدق  اشاره کرد. وی گفت: عمده پژوهشگران ایرانی  تنها به تصحیح آثار لوکری پرداخته اند در حالی که پژوهشگران خارجی بیشتر به ابعاد فکری و شخصیت او در تاریخ تصوف توجه کرده‌اند. وی ادامه داد فقط دو نسخه از این کتاب  برای تصحیح در اختیار او بوده است. اول نسخه موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران و دوم نسخه ای از این کتاب که در کتابخانه ملی فرانسه در پاریس موجود است و ایشان ضمن مقابله این دو کتاب و ارائه گزارش کاملی از تفاوتهای آنها، این دو را نیز با کتاب شفا قاهره مقابله کرده و در مواردی دیگر نیز با دیگر آثار ابن‌سینا مانند اشارات و با توجه به ارجاعات دیگری که بدون نام بوده اند ضمن شناسایی آن ارجاعات به تشخیص تمامی تفاوتها در ضبط اثر برای تصحیح  پرداخته‌اند و در مواردی که در برخورد با عبارتی با ابهام روبرو بوده‌اند از نسخه فارسی شده شفاء در چاپ سنگی تهران  استفاده نموده‌اند.
وی در ادامه گفت: در خصوص طبیعیات لوکری باید گفت او از پرداختن به موارد مناقشه برانگیز احتراز کرده است و یکی از ویژگیهای او این بوده است وقتی در طبیعیات به عباراتی از اندیشمندان یونانی برخورد کرده گاهی آنها را حذف کرده شاید قصد او این بوده است که از آوردن عباراتی که به نظر او مناقشه برانگیز بوده اند در کتاب خود بپرهیزد و می خواسته متنی را که در اختیار طالبان حکمت و معرفت  قرار  می ‌دهد که عاری از هرگونه تشکیک و شک و تردید باشد. افضل الدین قیلانی نیز یکی دیگر از شاگردان او در نظامیه بغداد بوده است. دست آخر باید گفت که ما با شخصیتی روبرو هستیم که گرچه اطلاع موثقی از تاریخ تولد و درگذشت او نداریم ولی به برکت آثارش و انتشار حکمت و تربیت شاگردان، خویش را جاودانه ساخته است.
شایان ذکر است که جناب آقای دکتر اسماعیلی  تحقیقات و پژوهش های  مفصل و مبسوطی را در باب «طبیعیّات» بیان الحقّ بضمان الصدق  انجام داده اند که به علت ضیق وقت گزارش کوتاهی از آن را در این همایش ارائه دادند.