سخنرانی دکتر مصطفی تقوی، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف، با عنوان «تأملی در چیستی فناوری بدیل» در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

نوشته شده در تاریخ ۰۹:۲۳:۰۰ ۱۳۹۶/۰۹/۰۷ و در حوزه های تک صفحه ای - ۰ نظر
سخنرانی دکتر مصطفی تقوی، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف،  با عنوان «تأملی در چیستی فناوری بدیل» در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران
حکمت و فلسفه: سخنرانی دکتر مصطفی تقوی، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف، با عنوان «تأملی در چیستی فناوری بدیل» در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

اولین جلسه از سلسله سخنرانی‌های تاریخ و فلسفه علم با عنوان «تأملی در چیستی فناوری بدیل» در تاریخ اول آذر 1396 در سالن اصلی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار گردید.

دکتر مصطفی تقوی عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف، پس از اشاره به چهار دیدگاه مطرح در چیستی فناوری، به عنوان مقدمه به بحث از چرایی بدیل‌اندیشی در فناوری پرداختند و این پرسش را مطرح کردند که آیا تکنولوژی بدیل ممکن است؟ ایشان ضمن ذکر دلایل اینکه پاسخ به این پرسش مثبت است راهکار تحقق تکنولوژی بدیل را توجه به چارجوبهای شناختی-هنجاری دانستند که البته همراه با مشکلات و سختی‌هایی است.
محورهای اصلی مورد بحث در این نشست:
الف. دیدگاه‌ها در چیستی فناوری
(1) تکنولوژی به مثابه سخت‌افزار و شیء؛
(2) تکنولوژی به عنوان فعل انسانی در کاربست سخت‌افزار؛
(3) تکنولوژی قدرتی برخواسته از مجموعه¬ درهم‌تنیده هویات فیزیکی، زیستی و اجتماعی؛
(4) تکنولوژی به مثابه چارچوب شناختی و هنجاری (CNF)
ب. بدیل‌اندیشی درباره تکنولوژی
مفهوم بدیل زمانی مطرح می‌شود که در زمینه یک کل از یک جزء نارضایتی وجود داشته باشد و انتظار داشته باشیم که کل شکل¬گرفته با جزء تغییر یافته وبدیل واجد اشکالات پیشین نباشد. چنین نارضایتی از وضعیت تکنولوژی‌های رایج از دهه 1970 طرح شده است و ریشه در ناسازگاری فناوری¬ها با محیط زیست، عدالت، اقتصاد، خانواده و مانند آن داشته است. اما این بدیل اندیشی به صورت جدی و گسترده به ظهور تکنولوژی جدیدی منجر نشده است. این پرسش قابل طرح است که آیا علی الاصول تکنولوژی بدیل ممکن است؟
ج. امکان تکنولوژی بدیل
نکته اول. گاه علت اینکه بدیل اندیشی به پاسخ مورد انتظار متنهی نمی‌شود، به دلیل تشخیص غلط در زمینه مورد بازنگری است و چون به درستی تشخیص داده نمی¬شود که تکنولویی در چه سطحی از زمینه تحلیل و جایگزین شود، اقدامات بدیل‌اندیشانه به پاسخ مطلوب منجر نمی‌گردد.
با نظر به پذیرش دیدگاه سوم درباره فناوری، می‌توان در تکنولوژی تغییر ایجاد کرد و در نتیجه تکنولوژی بدیل ممکن است:
(1) بدیل اندیشی بر اساس قوای علّی امر فیزیکی سازنده سیستم فنی-اجتماعی؛
(2) بدیل اندیشی بر اساس قوای علّی امر زیستی سازنده سیستم فنی-اجتماعی؛
(3) بدیل اندیشی بر اساس قوای علّی امر ذهنی و اجتماعی سازنده سیستم فنی-اجتماعی؛
(4) بدیل اندیشی بر اساس ترکیبی از قوای علّی امور سازنده سیستم فنی-اجتماعی؛
مدلول این پاسخ این است که برای ساختن سیستم¬های فنی-اجتماعی، پیشرفت، مدیریت، طب و مانند آن میتوان پاسخ¬های فناورانه مختلفی داشت و از مصنوعات فناورانه مختلفی بهره برد.
د. راهکار ایجاد تکنولوژی بدیل
ایشان بحث از چارچوبهای شناختی و هنجاری که در جیستی فناوری طرح کردند را مناسب برای بحث از بدیل اندیشی دانسته و توجه به چارچوبهای بدیل راشرط امکان بدیل اندیشی معرفی نمودند. اما این راهکار را همراه با سختی میدانند که چهار علت برای ان بر شمردند:
(1) پدیده گرانش در چارچوبهای رایج هنجاری و شناختی وجود دارد و در مقابل تغییر هنجارها و اندیشه ها برای تغییر سیستم لختی وجود دارد.
(2) چارچوبهای هنجاری و شناختی عموما با وقوف پس از وقوع شناخته می‌شوندو طراحی عامدانه یک چارچوب هنجاری در قالب یک بسته سیاستی عموما به نتایج مطلوب منجر نمی¬شود.
(3) سیستم‌ها و شرایط اجتماعی پیچیده و تحول‌پذیر هستند و در طول زمان باید بسته‌های سیاستی را تغییر داد.
(4) تاکنون در فلسفه فناوری یک چارچوب برای قضاوت هنجاری درباره فناوری ارائه نشده است.