سخنرانی افتتاحیه دکتر سید محمود یوسف ثانی دبیر علمی همایش «نسبت کلام و حکمت» به مناسبت بزرگداشت خواجه نصیر

نوشته شده در تاریخ ۱۴:۰۱:۰۰ ۱۳۹۶/۱۲/۰۵ و در حوزه های تک صفحه ای - ۰ نظر
سخنرانی افتتاحیه دکتر سید محمود یوسف ثانی دبیر علمی همایش  «نسبت کلام و حکمت»  به مناسبت بزرگداشت خواجه نصیر
حکمت و فلسفه: سخنرانی افتتاحیه دکتر سید محمود یوسف ثانی دبیر علمی همایش «نسبت کلام و حکمت» به مناسبت بزرگداشت خواجه نصیر

بسم‌الله الرحمن‌الرحیم

این جلسه به مناسبت روز خواجه نصیرالدین طوسی منعقد شده. مؤسسه ما چند سال است به این مناسبت، سمیناری را برای بررسی و معرفی شخصیت و افکار خواجه نصیر طوسی اختصاص می‌دهد. در سال‌های گذشته موضوعات سخنرانی عمدتاً درباره خود خواجه نصیر انتخاب می‌شد. امسال تا حدودی دامنه بحث گسترده‌تر در نظر گرفته شده و به مناسبت نقش خاصی که خواجه نصیر در تقریب فلسفه و کلام و یا به معنای عام‌تر، حکمت و کلام داشت، عنوان این همایش «نسبت حکمت و کلام» انتخاب شده است تا هم افکار و آراء خود خواجه‌ نصیر، و هم آراء کسانی که راه او را -به خصوص در عالم تشیع- ادامه دادند و در جهت این تقریب کوشیدند و نهایتاً به نتایج بسیار نیکویی در هر دو حوزه حکمت و کلام رسیدند، بررسی شود و نتایج این آثار دیده شود.
نقش خواجه در ایجاد تعامل و هماهنگی میان کلام و فلسفه نقش بی‌بدیلی است. تأثیر افکار و آثار و مکتب او منحصر به متفکران و دانشمندان شیعی نبوده، بلکه عمیقاً و به نحو مبسوط و گسترده، آراء و افکار علمای اهل سنت را هم تحت تأثیر قرار داد. شیوه تفکر خواجه نصیر، کیفیت کار او و روش خاص او در نگارش کتاب‌های کلامی و آراء کلامی و تأسیس مکتب کلامی خاصی که تا حد زیادی نتیجه تلاش‌های خود اوست، متفکران و دانشمندان و متکلمان اهل سنت را هم تحت تأثیر قرار داد. بسیاری از شرح‌کنندگان و حاشیه‌نویسان کتاب خواجه یعنی تجرید الاعتقاد از اهل سنت هستند و بسیاری از اهل سنت به سبک و سیاق خود خواجه کتاب‌های کلامی خود را تألیف کردند. البته در آن قسمت‌هایی که اختلافات خاص عقیدتی بوده آنها عقاید خود را نگاشتند اما سبک، روش و شیوه کار او، هم در جهان تشیع و هم در جهان تسنن بسیار موثر واقع شد.
عظمت این کتاب خاص خواجه یعنی تجرید الاعتقاد به حدی است که وقتی بعضی از متفکران اهل سنت، مثل تفتازانی، می‌خواهند درباره این کتابی مطلبی بگویند یا داوری‌ بکنند، بسیار با احترام درباره آن کتاب و خواجه صحبت می‌کنند. تفتازانی می‌گوید خواجه در تجرید در خصوص مسأله‌ای دربارة ماهیت رأیی خلاف شرح اشارات داده و ممکن است این ظن را ایجاد کند که تجرید الاعتقاد اثر خواجه نباشد، ولی این کتاب «مع جلاله قدره اجل عن أن ینسب الی غیره»؛ یعنی این کتاب به قدری جلیل‌القدر و عظیم است که به غیر آن جلیل‌القدر هم قابل انتساب نیست. هم عظمت کتاب را اقرار می‌کند و هم عظمت مؤلف را؛ آن هم کسی که هم‌مسلک با خواجه نیست. او هرجا می‌خواهد از خواجه صحبت کند یا به لفظ حکیم یا به لفظ حکیم محقق از او یاد می‌کند. این تأثیر و نقش خواجه را نشان می‌دهد.
بنابراین با توجه به این تأثیر و نقش خاصی که خواجه داشته امسال بنا شده تا درباره «نسبت کلام و حکمت در مکتب خواجه نصیر» صحبت شود؛ اعم از مقداری که خودش متکفل این معنا شده، و یا کسانی که از روش و مکتب فکری او اثر پذیرفتند و بعد از او این روش را ادامه دادند.
بنا به برنامه همایش، اولین سخنران ما جناب آقای دکتر خسروپناه، ریاست محترم مؤسسه هستند که از ایشان تقاضا می‌کنم برای ایراد سخنرانی‌شان تشریف بیاورند.