پیام حجه الاسلام و المسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه به نشست بررسی احوال و آثار فیلسوف و منطق دان «حکیم اثیرالدین ابهری

نوشته شده در تاریخ ۱۴:۰۲:۰۰ ۱۳۹۷/۰۷/۰۳ و در حوزه های تک صفحه ای - ۰ نظر
پیام حجه الاسلام و المسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه به نشست بررسی احوال و آثار فیلسوف و منطق دان «حکیم اثیرالدین ابهری
حکمت و فلسفه: پیام حجه الاسلام و المسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه به نشست بررسی احوال و آثار فیلسوف و منطق دان «حکیم اثیرالدین ابهری

حجه الاسلام و المسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه پیامی را به نشست بررسی احوال و آثار فیلسوف و منطق دان «حکیم اثیرالدین ابهری  ارسال نمودند. این همایش  در روز شنبه 7 مهرماه 1397  به همت مؤسسه تاریخ متون خواجه نصیرالدین طوسی  و با همکاری کانون پژوهش‌های اسلام‌شناسی و ایران‌شناسی،‌ مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و انجمن بیماران کلیوی شهرستان ابهر در شهرستان ابهر برگزار شد.  
متن کامل پیام ایشان به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

حمد و سپاس مخصوص پروردگار حکیمی است که حکمت را به بشریت ارزانی کرد و آن را با شریعت بالنده ساخت و با این بالندگی، پیوند ملک و ملکوت را برای انسان برقرار و زمینه عروج آدمی را تا جبروت فراهم نمود.
حکمت عبارت است از معرفتِ عقلانیِ مطابقِ با واقع و نافع که با گفت وگوی بین عقل و وحی یا شهود و وحی تحصیل می‌شود؛ در حالی که فلسفه تنها با عقل استدلالگر حاصل می‌گردد. این تفاوت بین حکمت و فلسفه در نوع تمدن تأثیر می‌گذرد و تمدن فلسفی را از تمدن حِکمی متمایز می‌سازد.
متفکران مسلمان در تاریخ تمدن اسلامی با همین رویکرد به تمدن‌سازی پرداختند و فلسفه و عرفان و ریاضیات و هیأت و طبیعیات و اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مُدُن و صنعت با رویکرد اسلامی را به جامعه انسانی تقدیم کردند.
متفکران فراوانی در تمدن اسلامی حکیمانه، نقش داشتند؛ از جمله می‌توان اشاره کرد به: فارابی، ابن‌مسکویه رازی، ابن‌سینا، لوکری، ابوالبرکات بغدادی، ابن‌رشد، شیخ اشراق، بابا افضل کاشانی، خواجه نصیرالدین طوسی، قطب‌الدین شیرازی، علامه حلی، صدرالدین دشتکی، محقق دوانی، میرداماد، شیخ بهائی، ملاصدرا شیرازی، ملامحسن فیض کاشانی، ملارجبعلی تبریزی، ملاهادی سبزواری، قاضی سعید قمی، ملامهدی نراقی، ملاعلی نوری، ملا احمد نراقی، آقاعلی حکیم، محمدرضا قمشه‌ای، ابوالحسن جلوه، میرزا هاشم اشکوری، محمدتقی آملی، میرزا مهدی آشتیانی، میرزا احمد آشتیانی، رفیعی قزوینی، فاضل تونی، علامه طباطبایی.
یکی از متفکران نقش‌آفرین در تمدن حکیمانه اسلامی، اثیرالدین مفضّل ابهری، متکلم و فیلسوف و ریاضی دان و هیأت شناس و منطق دان ایرانی بوده است که علاوه بر مراوده معرفتی با خواجه نصیرالدین طوسی و شاگردی  با واسطه فخرالدین رازی توانست شاگردانی همچون دبیران کاتبی قزوینی تربیت کند.
  ابهری، شخصیتی کم نظیر در علم منطق و حکمت بوده است که ایساغوجی، خلاصة الافکار و نقاوة الاسرار و دقائق الافکار را در زمینه منطق نگاشت. وی آثار جامعی در ساحت منطق و طبیعیات و فلسفه، از جمله: هدایة الحکمه، اشارات و المحصول و آثاری در زمینه ریاضیات و کیهان‌شناسی و اخترشناسی مانند: غایة الادراک فی درایة الأفلاک و رسالة فی معرفة الأسطرلاب تدوین نمود.
علم منطق نزد حکیمان مسلمان، مشتمل بر دانش‌های زبان‌شناسی و منطق صوری یا قواعد صورت استدلال و معرفت‌شناسی و روش‌شناسی است.
زبان شناسی در منطق اسلامی از رابطه وثیق لفظ و معنا و انواع دلالت‌های مطابقی و تضمّنی و التزامی حکایت می‌کند تا دیدگاه مؤلف محوری را تثبیت و دیدگاه نسبی‌گرایی زبان‌شناسانه و نظریه مفسرمحوری در باب هرمنوتیک را منتفی سازد.
منطق صوری یا قواعد صورت استدلال در علم منطق نیز به بیان انواع استدلال‌های مباشر از جمله عکس و نقیض و استدلال‌های غیرمباشر همچون قیاس و استقراء و اقسام قیاس‌های اقترانی و استثنایی می‌پردازد تا امکان معرفت به واقع را نشان دهد و شکاکیت را منتفی سازد.
معرفت‌شناسی در منطق اسلامی یک عظمت حِکمی است که فلاسفه جهان را متوجه خود ساخته و کاربست‌های فراوانی در علوم مختلف از خود نشان داده است. نظام معرفت‌شناسی اسلامی در حوزه معرفت‌شناسی تصورات و معرفت‌شناسی‌ تصدیقات به دنبال مستقر ساختن مکتب رئالیسم شبکه‌ای و نفی رویکردهای ایدئالیستی با استفاده از نظریه بداهت و مبناگرایی است.
کارکرد دیگر منطق اسلامی این است که به بیان قواعد صوری و مادی استدلال بسنده نکرده و به روش شناسی یعنی چگونگی کاربست قواعد صوری و مادی استدلال در حل مسائل نیز توجه خاص داشته است. 
ابهری در خلاصه الافکار نشان می‌دهد که این دانشمند برجسته‌ی مسلمان علاوه بر گزارش آراء منطق دانان اسلامی در زمینه استدلال‌های مباشر، مانند عکس نقیض و عکس مستوی در گزاره‌های شرطی متصل و گزاره‌های حملی، طبقه‌بندی موجّهات، تبیین گزاره‌های حقیقی و خارجی و استدلال‌های مباشر مانند: قیاس‌های شرطی و قیاس خُلف، نظریه پردازی کرده است.
احیای آثار متفکران اسلامی از جمله تحقیقات اثیرالدین ابهری در عصری که دغدغه تحول علوم انسانی و تمدن نوین اسلامی وجود دارد؛ ضرورتی غیرقابل انکار است و تا احیای تراث عالمان و حکیمان و بازنگاری نظام معرفتی و حِکمی آنها به زبان زمان نشود؛ نباید تحول در علوم انسانی با رویکرد اسلامی را انتظار داشت.
پایان سخن بر خود لازم می‌دانم از همه دست‌اندرکاران و متولیان این همایش در شهرستان‌های ابهر و خرمّدره و  نیز محققان احیای تراث اثیرالدین ابهری تشکر کنم و توفیقات بیشتر آن عزیزان را از خدای حکیم بخواهم.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته
عبدالحسین خسروپناه
رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران