گام اول مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران در تشکیل گروه «فلسفه و علوم در تمدن اسلامی»

نوشته شده در تاریخ ۱۵:۵۸:۰۰ ۱۳۹۷/۰۸/۱۲ و در حوزه های تک صفحه ای - ۰ نظر
گام اول مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران در   تشکیل گروه «فلسفه و علوم در تمدن اسلامی»
حکمت و فلسفه: گام اول مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران در تشکیل گروه «فلسفه و علوم در تمدن اسلامی»

پیرو پیشنهاد مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران و مصوبة هیئت امنای مؤسسه برای تشکیل گروه «فلسفه و علوم در تمدن اسلامی (علوم حکمت‌بنیان)، روز چهارشنبه (09/08/ 1397 از ساعت 13 تا 16) اولین جلسة شورای علمی گروه «فلسفه و علوم در تمدن اسلامی» در مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران، به ریاست جناب دکتر علی‌اکبر ولایتی و با حضور جنابان آقایان عبدالحسین خسروپناه (رئیس مؤسسه)، محمود مصدق (استاد داروسازی)، دکتر حسن بلخاری (استاد هنر و معماری حکمی)، محمدحسین نائیجی (استاد هیئت و ریاضیات حکمی در حوزة علمیّه)، ابوالقاسم رحمانی (محقق منطق و هیئت)، رضا کوهکن (محقق کیمیا)، محلوجی (متخصص و محقق تاریخ طب)، و سرکار خانم دکتر اعوانی (معاون پژوهشی و تحصیلات تکمیلی مؤسسه/ دبیر جلسه) تشکیل شد. آقایان دکتر شمس و دکتر ناظم در جلسه غایب بودند که ان‌شاءالله از جلسة بعد آنها نیز حضور خواهند داشت.

در ابتدای جلسه، آقای دکتر ولایتی،  بر ضرورت احیای تراث علمی و فرهنگی و نیز ضرورت اشاعه و ترویج این علوم در دانشگاه‌ها بخصوص در علوم انسانی تأکید کردند و اذعان داشتند که تاکنون در پیوند علوم و تمدن اسلامی و نیز شناخت صحیح آن در پژوهشگاه‌های علمی کشور و نیز شناساندن روشمند و حکیمانة آن در دانشگاه‌های کشور کوتاهی شده است. آگاهی و علم نسبت به سیر تاریخی و دستاوردهای علوم در تاریخ تفکر ایرانی- اسلامی و اشاعة آن سبب بالارفتن اعتماد به نفس و خودباوری جوانان می‌شود. در تعریف تمدن اسلامی، تاکنون در یافتن رابطة بین اسلام و تمدن اسلامی کوتاهی شده و این امری است که به جد باید آن را بیابیم. ما باید در کتاب‌های درسی معرفی دانشمندان مسلمان و نخبگان ایرانی نظیر ابوریحان بیرونی و مثلاً رسالة التفهیم او، ابن‌سینا و نوآوری‌های او در طب، هیئت، ریاضیات و..، هم‌چنین قطب‌الدین شیرازی، خواجه نصیرالدین طوسی و... را معرفی کنیم و به جوانان ما در مقاطع مختلف تحصیلی نقش این دانشمندان را در پیشبرد علم بیاموزیم.
اغلب بحث‌های مطرح شده در جلسه بر این محورها بود: حکمای ما طبیب بوده‌اند و نوع نگاهشان به علاج امراض این بوده است که طبیب خداوندست، و پزشک معالج است. تجربه‌ای که کشور در طب سنتی دارد که در ابتدا با موج مخالفت روبرو شد ولی در روند علمی آن سبب شد که حالا به تولید دارو برسد و وزارت بهداشت هم آن را تأیید کند و اطباء متخصص در علوم جدید نیز آن را بپذیرند، این تجربه در سایر علوم به کار گرفته شود. حکمای مسلمان در ریاضیات، فیزیک، نجوم، طب، نورشناسی و... دارای آثار بی‌نظیر هستند که می‌باید به عنوان اولین قدم، این آثار احیا شوند. جدایی علوم از یکدیگر و نیز انفصال مبانی علوم از مابعدالطبیعه از یک طرف و انفصال ریشة علوم از طرف دیگر سبب شده که ارتباط علوم از بین برود. ظهور فلسفه‌های مضاف و فلسفة میان‌رشته‌ای برای جبران چنین نقیصه‌ای است. اگر بخواهیم مؤلفه‌های علوم حکمت بنیان را به طور خلاصه برشماریم، این علوم سه محور یا مؤلفة اصلی دارند: علوم حکمت‌بنیان، مبانی متافیزیکی دارند، علومی هستند که جامعیت دارند، و ارزش‌پایه‌اند یعنی در هر سطحی حافظ ارزش‌های اخلاقی و دینی هستند.

آقای دکتر رحیمی احیای میراث را در سه مرحله به شرح زیر مطرح کردند:
1-‌ شناسایی میراث به صورت دقیق؛ 2- اعتبارسنجی و گزینش؛ 3- احیای بخشی که قابلیت کاربستی در روزگار ما دارد. نظیر دیدگاه ابن‌هیثم در موضوع نور. علاوه بر این باید مشخص شود که علوم حکمی با غیرحکمی مثلاً در ریاضیات چه تفاوتی و چه تبعاتی دارند. جایگاه علوم و فنون جدید و نسبت آن با علوم حکمی نیز باید مشخص شود.
آقای محلوجی کرمانشاهی که تاریخ طب خوانده‌اند و نیز تخصص در ماساژ درمانی دارند و از وزارت بهداشت درجة «حکیم» گرفته‌اند موضوع خود را حول محور نظر و عمل در طب سنتی مطرح کردند و گفتند موفقیت وقتی در این زمینه به دست می‌آید که طب سنتی بومی شود، و با فرمول جدید ارائه گردد.
آقای دکتر بلخاری مضار جدایی علوم از یکدیگر در روزگار ما را مطرح کردند که سبب انفصال مبانی مابعدالطبیعی از علوم جدید شده و در هم تنیدگی نیمکرة چپ و راست و جابجایی وظایف و مسئولیت دو نیمکره گردیده است. ظهور فلسفه‌های مضاف و ظهور علوم میان‌رشته‌ای که در سطح جهان مطرح است، تلاشی برای حل این معضلات است ولی ما شاهد آن هستیم که در علوم میان‌رشته‌ای، باز هم مبانی مابعدالطبیعی مفقود است. در تبین اندیشه حکمت‌بنیان، ایقان و اتقان است. نظریة فاقد عمل اصلاً حکمت محسوب نمی‌شود.

آقا دکتر کوهکن معتقدند شناخت طبیعت، شرق و غرب ندارد. همة ما دریک کشتی نشسته‌ایم. رویکرد ما بهتر است که در شناخت امر طبیعی (natural) باشد تا کاروان علم را به پیش ببریم. احیای تراث و کشف مبانی از یکدیگر جدا نیستند. از رنسانس به بعد علوم از مابعدالطبیعة قدیم جدا شدند و به مابعدالطبیعة جدید روی آورده‌اند. ایشان پیشنهاد کردند که «علم حکمی» به جای «علم اسلامی» مطرح شود. علم جدید، طب جدید استعمارگر است. هر یک دیگری را رقیب می‌داند در صورتی که نگاه علم سنتی و طب سنتی به یکدیگر رقیبانه نیست بلکه رفیقانه است. از ویژگی‌های علم حکمت‌بنیان، نگاه توحیدی است. سئوال این است که آیا علم حکمت بنیان متدولوژی خاص خود را دارد؟
آقای دکتر خسروپناه سه ویژگی علوم حکمت‌بنیان را برشمردند و توضیح دادند: 1- دارای مبانی متافیزیکی‌اند؛ 2- جامعیت دارند؛ 3- ارزش‌پایه یا ارزش‌مدارند.
در پایان آقای دکتر خسروپناه مسئولیت‌های اعضاء را مشخص کردند و قرار شد برای جلسة آینده (دو هفتة بعد/ روز دوشنبه، از ساعت 13) موارد زیر آماده و در جلسه مطرح شود:
1- دکتر بلخاری و دکتر رحیمی مؤلفه‌هایی برای علوم حکمت‌بنیان ارائه دهند.
2- حکیم محلوجی تجربة15 سال اخیر خود را بررسی کنند و بگویند که با چه فرایندی این کار به انجام رسید. تجربة پیشرفت و مهارت خود را مدون کنند.
3- آقای رحمانی برنامة عملیاتی برای احیای تراث و اولویت‌های آثار را به اعضای جلسه ارائه دهند.
4- جناب آقای نائیجی بفرمایند چه گونه زیر نظر ایشان، شاگردان‌شان در تصحیح کدام آثار مشارکت خواهند کرد. و افراد دیگر که متخصص در تصحیح‌اند چه گونه شناسایی و همکاری خواهند داشت.
5- آقای دکتر مصدق، افراد ماهر در علوم سنتی را در تهران و یا شهرستان‌ها شناسایی و به اعضای جلسه معرفی کنند. مثلا افراد متبحر در علم‌الزراعه.
6- آقای دکتر کوهکن در بحث کیمیا با حکیم ناظم در ارتباط باشند، آزمایشگاه تخصصی دکتر ناظم را ببینند و برای علم کیمیا در علوم حکمی برنامه بدهند.